ابو القاسم گرجى

80

ادوار اصول فقه

« صفوة النظر » اشاره كرده است . « 1 » 5 - « المحكم و المتشابه » : رسالهء كوچكى است كه در ايران ضمن چند رسالهء ديگر در 128 صفحه به قطع كوچك 4 / 1 به چاپ رسيده . در اين رساله از ناسخ و منسوخ ، محكم و متشابه ، عامّى كه از آن خاصّ اراده شده ، تحريف در قرائت ، فرق بين رخصت و عزيمت و مطالب ديگر بحث شده است . فهرست‌نويسان ، اين رساله را به سيّد نسبت داده‌اند ولى در صفحهء اوّل رساله ، نص صريح است بر اينكه اين رساله همه از تفسير « محمد بن ابراهيم بن حفص النعمانى » كه قبل از عصر مرتضى مىزيسته - نقل شده . بنابراين وجهى براى نسبت رساله به سيّد جز اينكه او ناسخ رساله باشد نيست . اين رساله در ضمن فهرست كتاب‌هايى كه بصروى روايت كرده نيست ولى صاحب بحار و « شيخ شهيد » در حواشى ، خلاصه اين رساله را در عداد نوشته‌هاى سيّد ذكر كرده‌اند . « 2 » 6 - « تنزيه الانبياء » : اين كتاب در 189 صفحه ، هر صفحه 19 سطر در ايران به چاپ سنگى رسيده . مسائل مختلفهء اين كتاب به نقطهء مركزى بحث و خلاف بين اماميه و معتزله در مسئله عصمت انبيا منتهى مىشود . اماميه مىگويند : انبياء هيچ‌گاه مرتكب گناه نخواهند شد ، چه گناه بزرگ و چه گناه كوچك و چه قبل از نيل به مقام نبوت و چه بعد از آن . ولى معتزله تنها ارتكاب گناهان كبيره و يا صغيره‌يى را كه موجب استخفاف شود بر ايشان محال مىدانند و اما ارتكاب گناهان صغيره را كه موجب استخفاف نگردد چه قبل از نيل به مقام نبوّت و چه بعد از آن بر ايشان تجويز مىكنند . اين كتاب بار ديگر در سال 1352 ه در نجف به چاپ رسيده است . سيّد در قسمت مهمّ اين كتاب ، همّ خود را بر صرف ظواهر آيات و يا احاديث نبويه‌اى كه از آنها نسبت خطاء و گناهان كوچك بر پيغمبران استفاده مىشود به كار برده است و نيز امامان شيعهء اماميه را - چنان‌كه مقتضاى مذهب ايشان است - چون پيغمبران معصوم دانسته و حكم به حسن سيرت همهء آنان كرده است . سيّد در اين كتاب مسائلى را به كتاب « الشافى » « 3 » و رسالهء « المقنع فى الغيبة » « 4 » خود

--> ( 1 ) - ص 81 ط نجف . ( 2 ) - رياض العلماء خطى ، ص 485 - 487 ، ( ادب المرتضى ص 139 ) . ( 3 ) - ص 141 ، 163 . ( 4 ) - مخطوط آقاى شيخ آقا بزرگ تهرانى ، ص 364 ، ( ادب المرتضى ص 140 )